Có bao giờ bạn tự hỏi:
Tại sao mình luôn yêu những người có nét giống nhau? Người đầu lạnh lùng, người sau cũng lạnh lùng. Người đầu vô tâm, người sau cũng vô tâm. Cứ mỗi lần yêu, mình lại là người cho đi nhiều hơn, hy sinh nhiều hơn, còn kết quả cuối cùng vẫn là tổn thương.
Nhiều người cho rằng đó là số phận, là duyên, hay đơn giản là “gu chọn người yêu” của mình. Nhưng thực ra, điều khiến chúng ta rung động không phải lúc nào cũng là người phù hợp nhất, mà thường là người mang đến cảm giác quen thuộc nhất.
Điều đáng nói là cảm giác quen thuộc ấy không được tạo nên từ tình yêu, mà từ những trải nghiệm đã in sâu trong tuổi thơ và quá khứ.
Có một nguyên lý trong tâm lý học:
“Tâm trí luôn bị thu hút bởi điều quen thuộc, ngay cả khi điều quen thuộc ấy từng khiến ta đau.”
Hãy tưởng tượng một đứa trẻ lớn lên trong gia đình có người bố rất ít khi thể hiện tình cảm. Bố không ôm con, không khen ngợi, cũng hiếm khi quan tâm hay lắng nghe. Đứa trẻ ấy luôn cố gắng ngoan hơn, giỏi hơn với hy vọng một ngày nào đó sẽ nhận được sự công nhận từ bố. Đến khi trưởng thành, người ấy rất dễ rung động trước một người cũng ít bộc lộ cảm xúc.
Những ngày đầu yêu, mọi thứ đều rất đẹp. Đối phương dành sự quan tâm, nhắn tin thường xuyên, chăm sóc và yêu thương. Nhưng khi mối quan hệ dần ổn định, sau giai đoạn mãnh liệt của những hormone tình yêu, cả hai bắt đầu trở về với con người thật của mình. Người kia không còn thể hiện tình cảm nhiều như trước.
Lúc ấy, thay vì nhận ra đây là một nhu cầu cần được chia sẻ, người từng thiếu tình thương lại rất dễ chấp nhận điều đó như một điều bình thường. Họ tiếp tục chờ đợi, tiếp tục hy vọng.
Mỗi khi nhận được một tin nhắn quan tâm, họ hạnh phúc vô cùng. Nhưng chỉ cần đối phương im lặng một chút, họ lập tức lo lắng, suy diễn và tự hỏi:
“Mình đã làm gì sai?”
Họ nghĩ rằng mình yêu người ấy quá nhiều. Nhưng thật ra, một phần bên trong đang sống lại cảm giác quen thuộc từ tuổi thơ: luôn phải cố gắng để được yêu thương, được ghi nhận và được quan tâm.
Đó cũng là lý do người ta thường nói:
“Chúng ta không chỉ yêu bằng trái tim, mà còn yêu bằng những tổn thương chưa được chữa lành.”
Rất nhiều mô thức trong hôn nhân bắt đầu từ đây.
Người từng thiếu tình thương thường bị thu hút bởi người chỉ yêu thương lúc có lúc không.
Người từng bị bỏ rơi lại dễ rung động trước người lúc gần lúc xa.
Người từng phải gồng gánh từ nhỏ thường bị thu hút bởi người yếu đuối để tiếp tục làm “người hùng” chăm sóc và cứu giúp.
Người từng bị chê bai thường dễ yêu người hay phê bình mình, vì sâu bên trong vẫn mong một ngày nào đó sẽ được công nhận.
Người từng bị kiểm soát lại rất dễ bước vào một mối quan hệ với người thích kiểm soát, bởi cảm giác ấy quá quen thuộc.
Nếu nhìn từ bên ngoài, điều này có vẻ vô lý. Nhưng với tâm trí, cái quen luôn tạo cảm giác an toàn hơn cái mới, ngay cả khi điều quen thuộc ấy từng khiến chúng ta đau khổ.
Có lẽ bạn cũng từng nghe hoặc từng nói những câu như:
“Chồng mình vô tư quá, việc gì cũng đến tay mình.”
“Chồng mình kiểm soát mọi thứ, mình chỉ muốn được tự do.”
“Vợ mình chẳng bao giờ hài lòng. Mình đã cố gắng rất nhiều nhưng cô ấy chưa từng nhìn thấy.”
Những kịch bản ấy có quen không?
Giống như một trò chơi đuổi bắt không có hồi kết. Một người càng tiến lại gần thì người kia càng lùi ra xa. Một người càng cố gắng thì người còn lại càng cảm thấy ngột ngạt. Ai cũng mong được yêu thương, nhưng cuối cùng lại chỉ nhìn thấy sự thất vọng của nhau.
Có một nghịch lý trong tình yêu:
Điều khiến hai người hút nhau lúc ban đầu, đôi khi lại chính là điều khiến họ làm tổn thương nhau nhiều nhất sau này.
Người luôn bất an sẽ thấy hấp dẫn bởi một người mạnh mẽ, quyết đoán vì họ cảm thấy được che chở.
Người thích chăm sóc sẽ thấy mình có giá trị khi ở bên một người luôn cần đến mình.
Người từng thiếu sự quan tâm sẽ tin rằng mình đã gặp đúng người chỉ vì đối phương thỉnh thoảng rất ngọt ngào.
Ai cũng nghĩ:
“Cuối cùng mình cũng tìm được một nửa của đời mình.”
Nhưng khi bước vào hôn nhân, những mô thức cũ bắt đầu vận hành.
Người luôn muốn chăm sóc càng cố gắng gần gũi thì đối phương càng cảm thấy bị kiểm soát và muốn giữ khoảng cách.
Người quen gánh vác càng ôm hết trách nhiệm thì người kia càng phụ thuộc. Đến một lúc nào đó, chính họ lại kiệt sức vì phải mang quá nhiều.
Người luôn khao khát được yêu thương và ghi nhận càng mong chờ thì khi thất vọng lại càng dễ thu mình, buồn bã và cảm thấy cô đơn trong chính cuộc hôn nhân của mình.
Điều từng tạo nên sức hút giờ lại trở thành nguyên nhân của những xung đột lặp đi lặp lại.
Có một câu nói rất hay:
“Trong nhiều cuộc hôn nhân, không chỉ có hai người trưởng thành đang đối thoại, mà còn có hai đứa trẻ mang nhiều tổn thương đang phản ứng với nhau.”
Vì thế, khi vợ hoặc chồng nói một câu khiến ta đau, nhiều khi ta không chỉ đau vì câu nói ấy.
Ta đau vì tất cả những ký ức cũ cùng lúc được đánh thức. Một sự im lặng hôm nay có thể khơi lại cảm giác bị bỏ rơi của nhiều năm trước. Một lời phê bình hôm nay có thể làm sống dậy nỗi đau từng bị chê bai khi còn nhỏ. Đó là lý do phản ứng của chúng ta đôi khi mạnh hơn rất nhiều so với chính sự việc đang xảy ra.
Nhưng tin vui là, chỉ cần một người bắt đầu tỉnh thức thì vòng lặp ấy đã có cơ hội thay đổi. Không phải vì người đó phải hy sinh nhiều hơn, mà vì họ không còn phản ứng theo cách cũ. Khi một người bớt công kích, người kia có cơ hội bớt phòng thủ. Khi một người dám nói thật về cảm xúc của mình thay vì đổ lỗi, cuộc trò chuyện sẽ bắt đầu khác đi. Khi một người biết đặt ranh giới nhưng vẫn giữ sự tôn trọng, mối quan hệ sẽ trở nên lành mạnh hơn. Và khi một người quay về chữa lành những tổn thương bên trong mình, họ sẽ không còn bắt người kia phải lấp đầy những khoảng trống của quá khứ.
Đó cũng là lúc hôn nhân thật sự có cơ hội được chữa lành.
Không ai bước vào hôn nhân với mong muốn làm khổ người mình yêu. Ngày mới yêu, ai cũng từng mong mình sẽ trở thành nơi bình yên của người còn lại. Nhưng nếu cả hai đều mang theo những tổn thương chưa được nhận diện, tình yêu rất dễ trở thành nơi lặp lại những nỗi đau cũ.
Điều quan trọng không phải là tìm xem ai đúng, ai sai.
Điều quan trọng là đủ tỉnh thức để tự hỏi:
“Điều đang khiến mình đau hôm nay có thật chỉ đến từ người trước mặt? Hay một phần đang đến từ những vết thương mình chưa từng chữa lành?”
Đó luôn là cánh cửa đầu tiên để một cuộc hôn nhân bắt đầu thay đổi.
Ở bài viết tiếp theo, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu sâu hơn về những “cặp tổn thương” thường gặp trong hôn nhân, vì sao họ luôn bị hút về phía nhau và làm thế nào để phá vỡ vòng lặp ấy.